– Du må roa ned feminiteten. Du kan skapa uro blant kundane.

Det var beskjeden influensar og transkvinne Sultan Hadaddeen (18) hevdar å ha fått frå sjefen då ho skulle begynna å ta og føla på arbeidslivet med jobb i ein butikk.

– På same jobben fekk eg beskjed om å roa ned sminka og ikkje gå med neglelakk, fortel ho.

Den andre gongen var før ho skulle ha praksisopphald på ein skule. Der fekk ho igjen dei same beskjedane etter intervjuet. Vekk med naglelakk og sminke. Der måtte ho attpåtil vera representabel.

– Det var ikkje noko kjekt. Det enda med at eg ikkje tok praksisen min der. Eg ville ha ein trygg arbeidsplass der dei dømer meg utifrå profesjonalitet, og ikkje basert på kva kjønn eg er.

Opplevingane Hadaddeen meiner ho har hatt, rimar med statistikken i ei undersøking frå Barne-, ungdoms- og familiedirektoratet (Bufdir). Ei av ikkje altfor mange informasjonskjelder på levekår for transpersonar Noreg.

For 46 prosent av transpersonane som svarte på undersøkinga, seier at dei har opplevd diskriminering når dei er i ein jobbsøkjarprosess.

Dette skil seg i stor grad frå den andelen på 24 prosent som har svart at dei har opplevd det på ein kafé, ein restaurant eller ein nattklubb.

Overført minoritetsangst

– Du klarar deg utan kaffi, og du klarar deg utan å gå ut på bar eller nattklubb. Utan jobb og ein stad å bu klarar du deg ikkje. Det er noko med det maktforholdet i slike situasjonar som kan gjera at ein blir ekstra sårbar, seier leiar for foreininga FRI Rogaland, Karoline Skarstein.

Karoline Skarstein er leiar for foreininga FRI Rogaland. Ho seier at negative opplevingar kan påverka framtidige val i for eksempel arbeidslivet Foto: Ingrid Rundberget

Menneske opplever ulike ting på ulike vis. Og det er eit poeng FRI-leiaren peikar på som vesentleg. Ho seier at det er lett å hamna i ein situasjon der noko kjennest meir sårt ut enn det det blir meint som.

– Om du tidlegare i livet har opplevd at det å vera trans eller skeiv har vore eit problem, kan ein ofte projisera den minoritetsangsten over på andre opplevingar.

Kva er kva

Når det gjeld ein arbeidsintervjusituasjon, seier Skarstein at det er vanskeleg å peika ut akkurat kva som er årsaka til at ein blir silt ut.

– Me har mange faktorar som spelar inn her. Du har for eksempel dei med framande etternamn og funksjonsnedsettingar, og ein ser at mange av dei blir silte ut. Samtidig så er det naivt å tru at det å vera trans ikkje òg er ein faktor her.

Sjølv hugsar ho sin fyrste jobb der arbeidsgjevaren sa at ho ikkje kunne tilsetja Skarstein som transperson i frykt for korleis kundane ville reagera.

– Det blir jo til at ein har det i mente neste gong. Det justerer kva ein vågar å søkja på og får ein negativ effekt.

Det er ikkje lenge sidan transpersonar fyrst blei inkluderte i levekårsundersøkinga. Bufdir meiner framleis at det manglar tilstrekkeleg kunnskap. Foto: Shutterstock

Manglar kunnskap

Undersøkinga frå Bufdir konkluderer med at samfunnet manglar kunnskap om diskrimineringserfaringar frå LHBTIQ-personar i arbeidslivet.

Hadaddeen understrekar at ein må sjå statistikken frå Bufdir i samanheng. Med det meiner ho at nokre transpersonar for eksempel ikkje nødvendigvis går ut i like stor grad som andre.

Ho meiner at Noreg er kome langt på veg, men at mykje framleis står igjen før ein kan seia at ein har nådd målstreken.

– I Noreg har me mange rettigheiter, men ikkje alt er på plass. Om eg får eit barn, for eksempel, vil eg bli registrert som faren. Det same om ein transmann får barn. Då blir han registrert som mora.

Det er kunnskapsmangel, meiner ho.

– Fram til nå har ein ikkje lært om transpersonar på skulen, for eksempel. Og då kan det vera forvirrande for mange av dei eldre, fordi dei veit ikkje kva personen er.

Sultan Hadaddeen har sagt at ho kjem til å vera aktivist til ho døyr. Foto: Jarle Aasland / Stavanger Aftenblad

Likevel gjev kunnskapen som finst ein indikasjon på at dei opplever negativ åtferd og handlingar retta mot seg. Bufdir konkluderer med at kunnskapsmangelen er reell.

Dette seier Skarstein seg einig i. Ho trur at det i transpersonar sitt tilfelle er mykje som heng saman.

– Det begynner å dukka litt opp i skulen, men eg trur me treng ein kombinasjon av det og bevisstgjering av arbeidsgjevarar.